พิธีบายศรีสู่ขวัญ

"ลาวหลวง"

"คนไทยส่วนใหญ่ยึดถือและปฏิบัติตามประเพณีวัฒนธรรมที่มีมาแต่เดิมเราจะเห็นว่าคนไทยมีการทำพิธีกรรมต่าง ๆ ในช่วงสำคัญของชีวิต เช่น รับขวัญเด็ก ทำขวัญนาค พิธีบายศรีสู่ขวัญต้อนรับคนสำคัญ ฯลฯ ที่เกี่ยวข้องกับขวัญอยู่เป็นเนืองนิจ"

 


        พิธีบายศรีสู่ขวัญ ยังไม่มีผู้ใดยืนยันได้อย่างชัดเจนว่าเป็นมาอย่างไร ผู้ที่ทำขวัญหรือที่เรียกว่าหมอขวัญ ก็ไม่สามารถบอกได้ว่าเริ่มมีการทำขวัญตั้งแต่เมื่อใด เพียงแต่สันนิษฐานว่าเห็นจะมีมาตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์ โดยความเชื่อของคนไทยเชื่อกันว่าบรรดาคนทั้งหลายที่เกิดมาในโลกมีธรรมชาติอย่างหนึ่งเรียกกันว่า “ขวัญ” จะมีประจำกายของทุกคน มีหน้าที่ในการพิทักษ์รักษา ขวัญเป็นเหมือนพี่เลี้ยงที่คอยดูแลประคับประคองชีวิต ติดตามเจ้าของไปทุกหนทุกแห่ง

            คำว่า "ขวัญ" เป็นนามธรรม ไม่มีรูปร่างหน้าตาปรากฏให้เห็น ไม่สามารถจับต้องหรือสัมผัสได้ แต่จะสังเกตได้ด้วยความรู้สึก ถ้าขวัญของผู้ใดอยู่กับตัวผู้นั้นจะมีความสุขกายสบายใจเป็นปรกติ แต่ถ้าขวัญของผู้ใดหลบลี้หนีหายผู้นั้นจะมีลักษณะอาการตรงกันข้าม พิธีบายศรีสู่ขวัญที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาถึงปัจจุบันนี้ คนไทยเชื่อว่าเป็นพิธีกรรมหนึ่งที่จะช่วยส่งเสริมเพิ่มพลังใจให้เข้มแข็ง เมื่อมีขวัญที่มั่นคงพลังใจที่เข้มแข็งดีแล้ว ย่อมส่งผลให้การประกอบภาระกิจหน้าที่นั้น ๆ บรรลุผลสำเร็จได้ตามความมุ่งหมาย

            คำว่า "บายศรี" แปลว่าข้าวที่เป็นมงคล เป็นสัญลักษณ์ของพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับชีวิต

พานบายศรี    พานบายศรี
พานบายศรี

            บายศรี จะเย็บด้วยใบตอง ทำเป็น 3 ชั้น มีข้าว สิ่งของที่สำคัญอื่นๆ อีกประกอบด้วย ดอกบัว เทียนชัย น้ำมะพร้าวอ่อน แว่นเทียน 3 อัน เทียน 9 เล่ม ด้ายสายสิญจน์ บายศรี ในที่นี้ก็คือ สังคมที่ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันต้องยึดมั่นด้วยคุณธรรม 3 ประการ คือ บายศรี 3 ชั้น หมายถึง

  1. ประพฤติชอบด้วยกาย เรียกว่า กายสุจริต
  2. ประพฤติชอบด้วยวาจา เรียกว่า วจีสุจริต
  3. ประพฤติชอบด้วยใจ เรียกว่า มโนสุจริต

           ดอกบัว หมายถึง บัว 4 เหล่า แต่ในที่นี้หมายถึงบัวประเภทที่ 4 ที่พ้นจากผิวน้ำจะชูก้านและดอกพร้อมที่จะขยายกลีบบานเมื่อพระอาทิตย์ส่องแสงในวันรุ่งขึ้น

           เทียนชัย หมายถึง แสงสว่างทางปัญญา

           น้ำมะพร้าวอ่อน หมายถึง น้ำใจบริสุทธิ์

            แว่นเทียน 3 อัน หมายถึง ภพทั้ง 3 ได้แก่ กายภพ รูปภพ และอรูปภพ

            เทียน 9 เล่ม หมายถึง ไฟ 3 กอง คือ

    1. ไฟ คือ ราคะ
    2. ไฟ คือ โทสะ
    3. ไฟ คือ โมหะ

            (เทียนที่ติดไว้กับแว่นเทียนอันละ 3 เล่ม)

            ด้ายสายสิญจน์ หมายถึง ห่วงแห่งความผูกพัน

พิธีบายศรีของชาวอีสาน    พิธีบายศรีของชาวอีสาน
การประกอบพิธีบายศรีสู่ขวัญของชาวอีสาน

พิธีบายศรีต้อนรับนักศึกษาใหม่    พิธีบายศรีต้อนรับนักศึกษาใหม่

พิธีบายศรีสู่ขวัญต้อนรับนักศึกษาใหม่ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์

 

            สรุปว่า ขวัญเป็นสัญลักษณ์ของชีวิตความเป็นอยู่ของคนไทยมาแต่โบราณ ขวัญเป็นสิ่งที่มีอยู่กับคนที่ยังมีชีวิตอยู่เท่านั้น คนที่ตายไปแล้วจะไม่มีการกล่าวเรียกขวัญ การประกอบพิธีทำขวัญ ก็เพื่อให้เกิดความสุขสบาย เกิดสิริมงคลและสามารถอยู่ในสังคมปัจจุบันได้อย่างเป็นสุข


รวบรวมจากพิธีบายศรีต้อนรับนักศึกษาใหม่ สถาบันราชภัฏธนบุรี ใน วันที่ 2 กรกฎาคม 2543

มาลัย นิลพงษ์. “สารน่ารู้” พิกุล-จัน. ๕(๑๐ กรกฎาคม ๒๕๔๓) หน้า ๕

ภาพพิธีบายศรีสู่ขวัญจาก :
http://kanchanapisek.co.th/kp8/kkn/kkn302.html

http://www.everykids.com/worldnews/bysri/bysri.html

 

นำลงวันที่ 18 ต.ค 2543


แปลเอกสาร
ไทย/อังกฤษ/ญี่ปุ่น/จีน
www.thaifolk.com/translation